Quạt điều hòa hay máy lạnh: khác nhau ở cách làm mát, độ ẩm phòng, điện năng và cách chăm sóc, chọn sao cho phòng ở TP.HCM

Quạt điều hòa hay máy lạnh là câu hỏi hay gặp khi anh/chị muốn làm mát phòng mà ngại tiền điện hoặc không tiện khoan tường. Tên gọi giống nhau nhưng hai máy làm mát theo hai cách khác hẳn: quạt điều hòa thổi gió qua tấm làm mát thấm nước, còn máy lạnh dùng máy nén và môi chất lạnh để hạ nhiệt độ và lấy bớt hơi ẩm. Ở TP.HCM, điều quyết định chọn máy nào thường là độ ẩm trong phòng và anh/chị có đóng cửa khi dùng hay không. Bài này so hai loại theo infographic Home Cooling của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (DOE), sách hướng dẫn quạt điều hòa Delites RPD-30, sách Daikin và thông số máy lạnh trên trang sản phẩm Đông Sapa.

Nếu anh/chị đang cân nhắc thêm máy một khối đặt sàn có ống xả khí nóng, xem bài máy lạnh di động có nên mua. Cách đọc độ ẩm trong phòng có ở bài máy lạnh và độ ẩm phòng ngủ.

Quạt điều hòa và máy lạnh làm mát theo hai cách khác nhau

Infographic Home Cooling của DOE mô tả máy làm mát bay hơi (evaporative cooler, ở Việt Nam thường gọi là quạt điều hòa) là máy làm mát không khí bên ngoài bằng nước bay hơi rồi thổi vào nhà. Sách Delites RPD-30 cho thấy cấu tạo quen thuộc: bình chứa nước, bơm đưa nước lên tấm làm mát, quạt thổi gió qua tấm ướt. Nếu bình thấp hoặc hết nước, chức năng làm mát bằng nước không kích hoạt và máy chỉ còn thổi gió như quạt thường.

Máy lạnh thì có dàn lạnh trong phòng và dàn nóng ngoài trời. Cũng theo infographic của DOE, một cách máy lạnh làm người ta thấy mát hơn là giảm lượng hơi ẩm trong không khí. Hơi ẩm đọng trên dàn lạnh rồi chảy ra ngoài theo ống xả.

Tiêu chí	Quạt điều hòa (làm mát bay hơi)	Máy lạnh treo tường
Cách làm mát	Gió thổi qua tấm làm mát thấm nước, nước bay hơi làm gió mát hơn	Máy nén và môi chất lạnh hạ nhiệt độ không khí qua dàn lạnh
Độ ẩm trong phòng	Thêm hơi ẩm (DOE ghi loại này còn thêm độ ẩm cho không khí)	Lấy bớt hơi ẩm, nước ngưng chảy ra ống xả
Cửa phòng	Cần chỗ thoáng để hơi ẩm thoát ra	Đóng cửa khi chạy để giữ lạnh
Lắp đặt	Đặt sàn, có bánh xe, đổ nước vào bình	Khoan tường, đi ống đồng, đặt dàn nóng ngoài trời
Việc phải làm thường xuyên	Đổ thêm nước, thay nước, cọ khoang chứa và tấm làm mát	Vệ sinh lưới lọc, vệ sinh máy định kỳ

Độ ẩm trong phòng quyết định quạt điều hòa mát tới đâu

Nước chỉ bay hơi nhanh khi không khí còn khô. Vì vậy infographic Home Cooling của DOE ghi: nếu sống ở vùng khí hậu khô, máy làm mát bay hơi có thể là lựa chọn tiết kiệm chi phí; đổi lại máy cần bảo trì thường xuyên hơn và chỉ phù hợp với vùng có độ ẩm thấp. Cũng trên trang Home Cooling của DOE: thông gió không phải là cách làm mát hiệu quả ở vùng khí hậu nóng ẩm. Sách Delites RPD-30 ghi rõ một dòng: không sử dụng thiết bị trong môi trường ẩm ướt.

Ở TP.HCM, mùa khô và mùa mưa khác nhau nhiều, và mỗi căn phòng lại khác: phòng tầng trệt gần bếp, phòng tắm thường ẩm hơn phòng lầu cao có cửa sổ. Cách chắc nhất là đặt một ẩm kế trong phòng, đọc vài ngày vào giờ anh/chị hay dùng rồi mới quyết định.

Tình huống trong phòng	Quạt điều hòa	Máy lạnh
Trưa mùa khô, phòng có cửa sổ mở, ẩm kế báo thấp	Gió mát hơn quạt thường rõ hơn	Mát, nhưng phải đóng cửa
Mùa mưa, ẩm kế báo cao	Gió gần như quạt thường, phòng dễ ẩm thêm	Vừa làm lạnh vừa lấy bớt ẩm; có thể dùng chế độ Dry
Phòng ngủ đóng kín cửa cả đêm	Hơi ẩm tích lại, không nên dùng	Phù hợp
Khu vực nửa ngoài trời: hiên, quán có mái che, xưởng mở	Phù hợp hơn vì gió và hơi ẩm thoát ra được	Khó giữ lạnh vì không đóng kín được

Phòng hay ẩm vào mùa mưa thì xem thêm chế độ Dry trên máy lạnh và máy lạnh và máy hút ẩm dùng chung một phòng.

So điện năng trên giấy: một mẫu quạt điều hòa và hai máy lạnh 1HP

Infographic của DOE so máy làm mát bay hơi với máy lạnh trung tâm kiểu Mỹ: tốn khoảng một nửa chi phí lắp đặt và dùng khoảng một phần tư năng lượng. Ở nhà phố Việt Nam ít ai dùng máy lạnh trung tâm, nên dưới đây là số ghi trên giấy của các máy anh/chị hay gặp.

Máy	Loại	Công suất điện ghi trên giấy	Ghi chú từ nguồn
Delites RPD-30	Quạt điều hòa	40 W	Bình chứa 20 lít, có bánh xe, kèm hộp đá khô (sách hướng dẫn)
Casper KC-09FC32 1HP	Máy lạnh treo tường, loại máy thường	838 W	Phạm vi làm lạnh hiệu quả dưới 15 m2, lưu lượng gió 580 m3/h (trang sản phẩm Đông Sapa)
Casper GC-09IB36 1HP	Máy lạnh treo tường Inverter	970W	Nhãn năng lượng 3 sao (CSPF: 3.84), dưới 15 m2 (trang sản phẩm Đông Sapa)

Con số trên là công suất ghi trên giấy, không phải số điện mỗi giờ trong mọi lúc. Điện thực tế của máy lạnh còn tùy nhiệt độ cài, số giờ chạy và phòng có bị nắng chiếu hay không. Điều quan trọng hơn: 40 W của quạt điều hòa mua được gió mát hơn quạt thường khi không khí khô, còn máy lạnh mua được nhiệt độ thấp hơn và phòng khô hơn. Cách đọc nhãn sao xem ở bài máy lạnh bao nhiêu sao tiết kiệm điện.

Chăm sóc quạt điều hòa khác vệ sinh máy lạnh ra sao

Việc cần làm	Quạt điều hòa (theo sách Delites RPD-30)	Máy lạnh (theo sách LG, Daikin)
Nước	Kiểm tra mực nước trước khi bật làm mát; thay nước ít nhất 1 lần mỗi tuần; tháo nút cao su bên dưới để xả nước cũ	Nước ngưng tự chảy ra ống xả; chỉ cần để ý ống xả không bị gập, tắc
Bộ phận lọc	Làm sạch tấm lọc bụi và tấm làm mát khi bụi tích tụ	LG ghi vệ sinh lưới lọc 2 tuần một lần
Hóa chất	Không thêm hóa chất hay kim loại lạ vào ngăn chứa nước; không dùng dung dịch hóa học hay vòi nước quá mạnh khi rửa tấm làm mát	Vệ sinh sâu dàn lạnh, dàn nóng nên gọi kỹ thuật
Trẻ nhỏ	Để hộp đá khô xa tầm tay trẻ nhỏ	Để remote ngoài tầm tay trẻ nhỏ (sách Daikin)

Theo sách Delites, gió thổi ra không đủ mát thường do bụi bám trên tấm lọc và tấm làm mát, hoặc mực nước thấp hơn vạch MIN. Infographic của DOE cũng nhắc: vệ sinh và xả nước máy làm mát bay hơi đều đặn để máy chạy hiệu quả.

Đặt quạt điều hòa trong phòng có máy lạnh: những điều nên tránh

Nhiều nhà bật cả hai cho mát nhanh. Cách này làm hai máy làm việc ngược nhau: quạt điều hòa thêm hơi nước, máy lạnh phải lấy hơi nước ra. Sách Daikin FTHF/ATHF ghi chạy làm lạnh hoặc khử ẩm khi độ ẩm trong nhà vượt 80 phần trăm thì nước có thể ngưng tụ và nhỏ giọt trên dàn lạnh. Sách này cũng dặn giữ thiết bị sưởi ấm hoặc máy điều ẩm bên ngoài khu vực phát hiện của cảm biến trên dàn lạnh.

Nên tránh	Vì sao	Làm thay thế
Bật quạt điều hòa chế độ làm mát bằng nước trong phòng máy lạnh đóng kín	Thêm hơi ẩm vào phòng máy lạnh đang lấy ẩm	Tắt bơm nước, chỉ dùng chế độ quạt; hoặc dùng quạt thường
Hướng quạt điều hòa thổi thẳng vào dàn lạnh	Hơi ẩm đi thẳng vào dàn lạnh, dễ đọng nước; có thể làm cảm biến đọc sai	Đặt xa dàn lạnh, ngoài vùng cảm biến
Đặt quạt điều hòa sát tường, sát tủ	Sách Delites dặn không che đường hút, thoát gió	Chừa khoảng trống phía sau máy

Muốn gió đi đều hơn trong phòng máy lạnh, anh/chị xem bài máy lạnh và quạt trần dùng chung.

Chọn quạt điều hòa hay máy lạnh theo cách anh/chị dùng phòng

Nhu cầu	Nghiêng về
Làm mát tạm cho hiên, khu bán hàng có mái che, chỗ không đóng cửa được	Quạt điều hòa
Phòng thuê không được khoan tường, mùa khô, mở cửa sổ	Quạt điều hòa, hoặc xem máy lạnh di động nếu cần lạnh hơn
Phòng ngủ đóng cửa, ngủ cả đêm	Máy lạnh
Phòng hay ẩm, quần áo lâu khô, tường đọng nước mùa mưa	Máy lạnh (có chế độ Dry)
Phòng làm việc có máy tính, giấy tờ	Máy lạnh; tránh thêm hơi ẩm

Câu hỏi thường gặp

Quạt điều hòa hay máy lạnh mát hơn trong phòng đóng kín?

Máy lạnh. Máy lạnh làm lạnh bằng máy nén và môi chất lạnh, đồng thời lấy bớt hơi ẩm, nên chạy tốt khi cửa đóng. Quạt điều hòa làm mát bằng cách cho nước bay hơi qua tấm làm mát; phòng đóng kín thì hơi ẩm tích lại và nước khó bay hơi thêm. Infographic Home Cooling của DOE ghi quạt làm mát bay hơi chỉ phù hợp với vùng có độ ẩm thấp.

Quạt điều hòa có tốn ít điện hơn máy lạnh không?

Theo số ghi trên giấy thì có. Mẫu quạt điều hòa Delites RPD-30 ghi công suất 40 W; máy lạnh Casper KC-09FC32 1HP trên trang sản phẩm Đông Sapa ghi công suất điện tiêu thụ 838 W. Nhưng hai máy không làm cùng một việc: quạt điều hòa không hạ nhiệt và không lấy ẩm như máy lạnh, nên chỉ so điện là chưa đủ.

Có nên bật quạt điều hòa chung với máy lạnh?

Không nên đặt quạt điều hòa thổi vào dàn lạnh hay vào phòng đang chạy máy lạnh đóng kín. Quạt điều hòa thêm hơi nước, máy lạnh lại phải lấy hơi nước ra. Sách Daikin FTHF/ATHF ghi độ ẩm trong nhà tối đa 80 phần trăm khi chạy làm lạnh hoặc khử ẩm, vượt mức thì nước có thể ngưng tụ và nhỏ giọt trên dàn lạnh. Muốn có gió mạnh hơn trong phòng máy lạnh thì dùng quạt thường hoặc quạt trần.

Quạt điều hòa có cần thay nước thường xuyên không?

Có. Sách hướng dẫn Delites RPD-30 khuyên vệ sinh sạch khoang chứa nước ít nhất 1 lần mỗi tuần, thay nước ít nhất 1 lần mỗi tuần và không thêm hóa chất hay kim loại lạ vào ngăn chứa nước. Bụi bám trên tấm lọc và tấm làm mát cũng làm gió ra không đủ mát.

Phòng trọ nhỏ nên mua quạt điều hòa hay máy lạnh?

Nếu phòng có cửa sổ thoáng, chủ yếu cần gió mát lúc trời khô nóng và không được khoan tường, quạt điều hòa là lựa chọn tạm. Nếu cần đóng cửa để ngủ, phòng hay ẩm vào mùa mưa hoặc muốn hạ nhiệt độ thật sự, nên chọn máy lạnh đúng công suất. Gọi 1800 0045 để Đông Sapa tư vấn theo diện tích phòng.

Kết luận: quạt điều hòa hợp chỗ thoáng và khô, máy lạnh hợp phòng đóng kín

Quạt điều hòa tốn ít điện trên giấy và không cần lắp đặt, nhưng chỉ mát rõ khi không khí khô và có chỗ cho hơi ẩm thoát ra. Ở phòng đóng cửa, nhất là mùa mưa ở TP.HCM, máy lạnh vừa hạ nhiệt vừa lấy bớt ẩm nên làm được việc mà quạt điều hòa không làm được. Đo độ ẩm trước, xác định có đóng cửa hay không, rồi chọn.